Feeds:
Δημοσιεύσεις
Σχόλια

Archive for the ‘Τα Πουγκάκια’ Category

του ΘΑΝΑΣΗ Ν. ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ

Εισαγωγικά

Το να ψάξει κανείς στο παρελθόν και να ‘βρει στα χρονοντούλαπα της Ιστορίας μας τη ζωή και τα έργα των προγόνων μας, είναι νομίζω καθήκον των νεοτέρων. Βέβαια, το ψάξιμο τούτο, η έρευνα και η ιστοριοδιφία, είναι επίπονες και μακροχρόνιες εργασίες, που θέλουν φλογερούς ερασιτέχνες, πραγματικούς εραστές του χτες, κι όχι τυπικούς και ψυχρούς επαγγελματίες. Ερασιτέχνες οι οποίοι θα τρέξουν παντού, για ν’ ανακαλύψουν τα στοιχεία που χρειάζονται.

Εδώ παραθέτω μια μικρή καταγραφή της σημερινής αγιογραφικής κατάστασης ενός ναού των Πουγκακίων Φθιώτιδας. Συνυπηρετήσαμε για ένα; χρόνο στο 2/θέσιο Δημοτικό Σχολείο  του χωριού με τον συνάδελφο Γιώργο Γκούρλη τη σχολική χρονιά 1980-1981.

Τις λεύτερες ώρες μου, διάβαζα, έγραφα ή συζητούσαμε με τον μπάρμπα-Σπύρο Δανιήλ, έναν θαυμάσιο γέροντα και με άλλους χωριανούς στα καφενεδάκια.

Κάποιες ώρες τις αφιέρωσα στη δουλειά τούτη. Μ’ ένα μέτρο στο χέρι και μ’ ένα σημειωματάριο, άλλοτε ανεβασμένος σε μια καρέκλα ή σ’ ένα τραπέζι ή πάνω σε μια σκάλα, μετρούσα, έγραφα.

Σ’ άλλους ανήκει η ιστορική μελέτη των ναών. Σ’ εμένα έλαχε μόνο η καταγραφή τωρινών αγιογραφικών στοιχείων-τοιχογραφιών και φορητών εικόνων-που φέρνουν πάνω τους το χτες, το μακρινό και το κοντινότερο, άλλοτε καθαρά και άλλοτε θαμπά από τη φθορά και την καταστροφή. Κείνα που έμειναν για να θυμίζουν το παρελθόν, σημαδεμένα από την αφροντισιά των νεοελλήνων, την επίδραση της σκόνης και την αδιαφορία που γεννιέται από την άγνοια και από την ενασχόληση με τα’ αλλότρια

«ΚΟΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ»

α. Γενικά

Πρόκειται για τον ενοριακό ναό, που βρίσκεται στην πλατεία του χωριού. Είναι ένας ναός πέτρινος, βυζαντινού ρυθμού μα τρούλο, μάλλον χτίσμα του περασμένου αιώνα. Εντύπωση στον επισκέπτη κάνουν η αγιογράφηση του ναού και τα σκαλιστά μέρη του ναού.

β. Τοιχογραφίες

Στο ιερό βήμα υπάρχει η Προσκομιδή ύψους 2, 50 μ. όπου εικονίζεται:

«Η ΓΕΝΝΗΣΙΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ-ΔΩΡΕΑ 1980 ΣΠ. Κ. ΕΥΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΥ Δ.Φ.»

Στον κυρίως ναό, ο οποίος είναι τρίκλητος, η διακόσμηση αρχίζει πάνω απ’ τα κιονόκρανα των οκτώ κιόνων του. Διακοσμητικά σχέδια στολίζουν τα κυκλικά τόξα του ναού. Αγιογράφηση υπάρχει στον τρούλο και χαμηλότερα στους τέσσερις κεντρικούς κίονες. Πάνω από τα κιονόκρανα και στα δοκάρια υπάρχουν οι εξής τοιχογραφίες:

1. «Ο ΑΓΙΟΣ ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ-ΔΩΡΕΑ ΟΙΚ. ΧΑΡ. Κ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΥ Δ.Φ.»

2. «Η ΑΓΙΑ ΕΙΡΗΝΗ-ΔΩΡΕΑ ΟΙΚ. ΔΗΜ. ΕΥΑΓ. ΚΑΛΤΣΑ Δ.Φ.»

3. «Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Δ.Φ.»

4. «Η ΑΓΙΑ ΒΑΡΒΑΡΑ Δ.Φ.»

Κάπου ανάμεσα στα διακοσμητικά σχέδια γράφει:

«ΔΩΡΕΑ ΟΙΚ. ΔΗΜ. ΕΥΑΓ. ΚΑΛΤΣΑ»

Η αγιογράφηση του τρούλου ήταν παλαιότερη. Ανακαινίστηκε από τον αγιογράφο Δ. Φραγκάκη το 1973. Γράφει κάπου:

«ΑΝΑΚΑΙΝΙΣΙΣ 1973 ΔΙΑ ΧΕΙΡΟΣ Δ. ΦΡΑΓΚΑΚΗ»

Πάνω από τους τέσσερις κεντρικούς κίονες που στηρίζετε ο τρούλος, εικονίζονται οι τέσσερις ευαγγελιστές:

1. «Ο ΕΥΑΓ. ΛΟΥΚΑΣ»

2. «Ο ΕΥΑΓ. ΙωΑΝΝΗΣ» κρατάει πάπυρο και γράφει: «ΕΝ ΑΡΧΗ ΗΝ»

3. «Ο ΕΥΑΓ. ΜΑΡΚΟΣ» επίσης κρατάει πάπυρο που γράφει: «ΤΟΥ ΕΥ…»

4. «Ο ΕΥΑΓ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ» κρατάει κι αυτός πάπυρο με τη λέξη «ΒΙΒΛΟΣ»

Στο εσωτερικό του τρούλου ανάμεσα στα οκτώ στενόμακρα παράθυρα υπάρχουν δεκάξι αγιογραφίες. Είναι οι εξής:

1. «Ο ΑΠΟΣΤ. ΙΑΚΩΒΟΣ»

2. «Ο ΑΠΟΣΤ. ΑΝΔΡΕΑΣ»

3. «….. ΒΑΡΘΟΛΟΜΑΙΟΣ»

4. «…. ΣΙΜΩΝ»

5. «Ο ΠΡΟΦ. ΜΩΗΣΗΣ»

6. «Ο ΠΡΟΦ ΣΟΛΟΜΩΝ»

7. «Ο ΑΠΟΣΤ. ΦΙΛΙΠΠΟΣ»

8. «Ο ΑΠΟΣΤ. ΙΩΑΝΝΗΣ»

9. «Ο ΑΠΟΣΤ. ΑΝΔΡΕΑΣ»

10. «Ο ΑΠΟΣΤ. ΜΑΡΚΟΣ»

11. «Ο ΑΠΟΣΤ. ΠΕΤΡΟΣ»

12. «Ο ΑΠΟΣΤ. ΠΑΥΛΟΣ»

13. «ΠΡΟΦ. ΙΕΡΕΜΙΑΣ»

14. «Ο ΠΡΟΦ. ΗΣΑΙΑΣ»

15. «Ο ΑΠΟΣΤΟ. ΘΩΜΑΣ»

Ο Παντοκράτορας με τέσσερα χερουβείμ εξαπτέρυγα κυκλικά βρίσκεται στη γνωστή θέση. Υπάρχει η παρακάτω επιγραφή: «ΗΣ ΧΣ Ο ΠΑΝΤΟΚΡΑΤΩΡ. ΙΔΕΤΕ ΙΟΤΙ ΕΓΩ ΕΙΜΙ ΚΑΙ ΟΥΚ ΕΣΤΙ ΘΕΟΣ ΠΛΗΝ ΕΜΟΥ ΕΓΩ ΕΠΟΙΗΣΑ ΓΗΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΟΝ ΕΠ’ ΑΥΤΗΣ ΕΓΩ ΤΗ ΧΕΙΡΙ ΜΟΥ ΕΣΤΕΡΕΩΣΑ ΤΟΝ ΟΥΡΑΝΟΝ»

γ. Φορητές εικόνες

Το τέμπλο του ναού είναι σκαλιστό, μεγάλης καλλιτεχνικής αξίας, φτιαγμένο από ξύλο καρυδιάς και θαυμάσιους ταγιαδόρους. Έχει τρεις κόγχες. Στην αριστερή υπάρχουν οκτώ φορητές εικόνες επάνω, δώδεκα στη μεσαία και οκτώ στη δεξιά. Οι εικόνες της μεσαίας κόγχης είναι μικρότερες από τις άλλες.

Κάτω υπάρχουν οκτώ μεγάλες φορητές στο τέμπλο και εφτά μικρές στερεωμένες μπροστά τους. Οι οκτώ φορητές της αριστερής κόγχης επάνω διαστ. 0,50×0,34 μ. η καθεμιά είναι:

1. «Η ΣΥΛΗΨΙΣ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΑΝΝΗΣ»

2. «Η ΓΕΝΝΗΣΙΣ ΤΟΥ ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ»

3. «Η ΑΠΟΤΟΜΗ ΤΟΥ ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ»

4. «ΤΑ ΕΙΣΟΔΙΑ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ»

5. «Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ»

6.  «Η ΕΓΕΡΣΙΑ ΤΟΥ ΛΑΖΑΡΟΥ»

7. «ΤΗ ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΩΝ ΜΥΡΟΦΟΡΩΝ»

8. «Η ΣΤΑΥΡΩΣΙΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ»

Οι δώδεκα φορητές της μεσαίας κόγχης επάνω, διαστ. 0,28×0,23 μ. είναι:

1. «Ο ΑΠΟΣΤΛ. ΜΑΡΚΟΣ»

2. «Ο ΑΠΟΣΤΛ. ΣΙΜΩΝ»

3. «Ο ΑΠΟΣΤΛ. ΙΩ(ΑΝΝΗΣ)»

4. «Ο ΑΠΟΣΤΛ. ΦΙΛΙΠΠΟΣ»

5. «…. ΙΑΚΩΒΟΣ»

6. «…  ΠΕΤΡΟΣ»

7. «…  ΑΝΔΡΕΑΣ»

8. «…   ΠΑΥΛΟΣ»

9. «…   ΒΑΡΝΑΒΑΣ»

10. «…  ΘΩΜΑΣ»

11. «…  ΜΑΤΘΑΙΟΣ»

12. «….  ΛΟΥΚΑΣ»

Οι οκτώ φορητές εικόνες της δεξιάς κόγχης επάνω, ίδιων διαστάσεων μ’ εκείνες της αριστερής κόγχης είναι:

1.«Η ΚΑΘΟΔΟΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ»

2. «ΤΗ ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΟΥ ΤΥΦΛΟΥ»

3. «ΤΗ ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΟΥ ΠΑΡΑΛΥΤΟΥ»

4. «……….»

5. «Η ΜΕΣΟΠΕΝΤΗΚΟΣΤΗ»

6. «Η ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΙΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ»

7. «Η ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΟΥ ΤΥΦΛΟΥ»

8. «Ο ΑΓΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ – Η ΑΓΙΑ ΕΛΕΝΗ»

Οι οκτώ μεγάλες εικόνες του τέμπλου διαστ. 1,06×0,74 μ. από τ’ αριστερά προς τα δεξιά είναι;

1. «Ο ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ο Τροπαιοφόρος»

2. «Ο ΑΓΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ-Η ΑΓΙΑ ΕΛΕΝΗ 18… ΙΟΥνίου 17»

3. «Η ΚΟΙΜΗΣΙΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ 1874»

4. «Η ΟΔΗΓΗΤΡΙΑ»

Παρεμβάλλεται η Ωραία Πύλη και συνεχίζεται:

5. «ΙΣ ΧΣ Ο ΣΩΤΗΡ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ-Δωριθήσα υπό … 1889 Αυγούστου 12 Έργον υπό…» το Ευαγγέλιο του Ιησού έχει την επιγραφή: «ΔΕΥΤΕ ΠΡΟΣ ΜΕ ΠΑΝΤΕΣ ΟΙ ΚΟΠΙΩΝΤΕΣ ΚΑΙ ΠΕΦΟΡΤΙΣΜΕΝΟΙ, ΚΑΓΩ ΑΝΑΠΑΥΣΩ ΥΜΑΣ ΑΡΑΤΕ ΤΟΝ ΖΥΓΟΝ ΜΟΥ ΕΦ’ ΥΜΑΣ, ΚΑΙ ΜΑΘΕΤΕ ΑΠ’ ΕΜΟΥ ΟΤΙ πράος ειμί»

6. «Ο ΑΓΙΟΣ ΙΩ Ο ΠΡΟΔΡΟΜΟΣ» κρατάει πάπυρο που γράφει: «ΜΕΤΑΝΟΕΙΤΑΙ ΗΓΓΙΚΕ ΓΑΡ Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΩΝ ΟΥΡΑΝΩΝ» (Αγιογραφία σε μουσαμά). Στην κάτω αριστερή γωνία παριστάνεται η βάπτιση του Χριστού, όπου γράφει: «η Βάπτισις του Χριστού». Από το «Μάτι του Θεού» που εικονίζεται ξεκινάει μια κόκκινη γραμμή, όπου γράφει: «ούτος εστιν ο Υιός μου ο αγαπητός».

7. «Ο ΑΓΙΟΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ-Ο ΑΓΙΟΣ ΙΩ Ο ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ-Ο ΑΓΙΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ-Δια δαπάνη Κωνσταντίνου Ιατρού Ικονόμου 1892». Το βιβλίο που κρατάει ο Χρυσόστομος γράφει: «Υμείς εστέ το φως του κόσμου, ου δύναται πόλις κρυβήναι επάνω όρους κειμένη ουδέ καίουσι λύχνον και τιθέασιν αυτόν υπό τον μόδιον αλλ’ επί την λυχνίαν» (Αγιογραφία, επίσης σε μουσαμά).

8. «Ο ΑΓΙΟΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΗΣ-Ο ΑΓΙΟΣ ΤΡΥΦΩΝ Εν Λευκάδι Πουγγακίων 1904 Ιουνίου 10. Έργον Δ. Ι. Γρεβενίτου».

Το βημόθυρο της Ωραίας Πύλης, διαστ. 1,20×0,90 μ. είναι ζωγραφισμένος μουσαμάς και εικονίζει τον Ιησού να ευλογεί και με τ’ αριστερό χέρι να κρατάει το Άγιο Ποτήρι. Υπάρχει η εξής επιγραφή και ενθύμηση:

«Ο ΜΕΓΑΣ ΑΡΧΙΕΡΕΥΣ ΙΣ ΧΣ Δαπάνη Δημητρίου Αθαν. Κλάρα»

Και στα δύο παραπόρτια υπάρχουν αγιογραφίες σε μουσαμά. Έχουμε διαστάσεις 2,00×0,73 μ. Το αριστερό «Ο ΑΡΧΩΝ ΜΙΧΑΗΛ» και το δεξιό «Ο ΑΡΧΩΝ ΓΑΒΡΙΗΛ» που κρατάει πάπυρο με την επιγραφή: «ΟΞΥΓΡΑΦΟΥ ΚΑΛΑΜΟΝ ΤΗ ΧΕΙΡΙ ΦΕΡΩΝ ΤΩΝ ΕΙΣΙΟΝΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΑΣ υπογράφω φρουρώ στεργόντας ειδέ μη φθείρω τάχει».

Οι εφτά μικρές φορητές που είναι στερεωμένες μπροστά στο τέμπλο από αριστερά προς τα δεξιά οι εξής:

1. «Ο ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ δια χειρός Κ ΓεωρΓακοπούλου» (0,28×0,23 μ.)

2. «Ο ΑΓΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Η ΑΓΙΑ ΕΛΕΝΗ» (0,28×0,23 μ.)

3. Σ’ αυτή εικονίζεται η Παναγία η βρεφοκρατούσα. Στο πίσω μέρος της εικόνας είναι γραμμένη με στυλό η ενθύμηση: «Αφιέρωμα Ηκογένοια Καραδήμα εις Πογγάκια διά την χάρην την Παναγίας 15-8-1980» (0,33×0,26 μ.)

4. Στη φορητή αυτή εικόνα, εικονίζεται Ιησούς να ευλογεί. Γράφει:

«Χειρ Π. Βαμπούλη-΄ΛΕ  ΗΜΩΝ» (0,28×0,23 μ.)

5. «Ο ΑΓΙΟΣ ΙΩ. ΠΡΟΔΡΙΜΟΣ-ΧΕΙΡ Π. ΒΑΜΠΟΥΛΗ-1980» (0,20×0,15 μ.)

6. «Ο ΑΓΙΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ» (0,28×0,23 μ.)

7. «Ο ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ-ΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΜΥΡΩΝ Ο ΘΑΥΜΑΤΟΥΡΓΟΣ-ΧΕΙΡ. Π. ΒΑΜΠΟΥΛΗ-1980» (0,20×0,15 μ.)

Ψηλά στη μεσαία κόγχη του τέμπλου εικονίζεται σε κυκλική φορητή «Η ΑΓΙΑ ΤΡΙΑΣ»

Ψηλότερα υπάρχει μεγάλος σκαλιστός σταυρός. Εικονίζεται η Σταύρωση και στα τέσσερα άκρα του σταυρού υπάρχουν οι τέσσερις ευαγγελιστές. Σε δυο μικρότερα ορθογώνια εκατέρωθεν εικονίζονται η Παναγία και ο Ιωάννης.

Στο Ιερό Βήμα, η Αγία Τράπεζα έχει οροφή διαστ. 1,10×0,90 μ. Υπάρχει η αγιογραφία: «Η ΠΛΑΤΥΤΕΡΑ ΤΩΝ ΟΥΡΑΝΩΝ.ΜΡ ΘΟΥ-ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΟΙΚΟΓ. Δ. Ε. ΝΥΧΤΕΡΙΔΑ-1976, Δ. ΦΡΑΓΚΑΚΗΣ-ΛΑΜΙΑ»

Υπέροχης κατασκευής, είναι οι εικονογραφημένες παραστάσεις του εσταυρωμένου Χριστού, της Παναγίας και του Ιωάννη , πίσω από την Αγία Τράπεζα. Είναι παλιά δουλειά αγνώστου καλλιτέχνη. Στο Ιερό Βήμα υπάρχουν δυο ακόμη φορητές:

1. «ΙΣ ΧΣ Ο ΜΕΓΑΣ ΑΡΧΙΕΡΕΥΣ ΑΦΙΕΡΩΜΑ: ΑΝΔΡ. Λ. ΚΑΛΤΣΑ Εις ΜΝΗΜΗΝ ΤΗΣ ΣΥΖΥΓΟΥ ΤΟΥ ΜΑΡΙΚΑΣ 30-3-73 Δ. ΦΡΑΓΚΑΚΗΣ 1973». Το Ευαγγέλιο  του Χριστού γράφει: «Εγώ ειμί ο ποιμήν ο καλός, την ψυχή αυτού τίθησιν…» (1,10×0,56 μ.)

2. «Ο ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Ο ΠΡΟΔΟΡΜΟΣ ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΝΙΚ. Ι. ΜΕΡΑ 1973-Δ. ΦΡΑΓΚΑΚΗΣ ΛΑΜΙΑ». Στο κάτω μέρος εικονίζεται «Η ΒΑΠΤΙΣΙΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ» όπου σε πάπυρο που κρατάει ο Ιησούς υπάρχει η επιγραφή: «ΜΕΤΑΝΟΕΙΤΕ ΗΓΓΙΚΕ ΓΑΡ Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΝ ΟΥΡΑΝΩΝ» (1,20×0,80 μ.)

Στον Άμβωνα υπάρχουν οκτώ μικρές κυκλικές εικόνες: 1. «Ο ΑΓΙΟΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ», 2. «Ο ΕΥΑΓ. ΜΑΡΚΟΣ», 3. «Ο ΕΥΑΓ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ», 4. «ΙΣ ΧΣ», 5. «Ο ΕΥΑΓ. ΙΩΑΝΝΗΣ», 6. «Ο ΕΥΑΓ. ΛΟΥΚΑΣ», 7. «Ο ΑΓΙΟΣ ΣΤΕΦΑΝΟΣ», 8. «Ο ΑΓΙΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ».

Στο Δεσποτικό το οποίο είναι θαυμάσιο σκαλιστό, του ίδιου ξυλογλύπτη που έφτιαξε το τέμπλο, υπάρχει φορητή εικόνα, διαστ. 0,80×0,47 μ.: «ΙΣ ΧΣ-Ο ΜΕΓΑΣ ΑΡΧΙΡΕΥΣ». Κρατάει Ευαγγέλιο πάνω στο οποίο υπάρχει η εξής επιγραφή: «Εγώ ειμί ο ποιμήν ο καλός την ψυχήν αυτού τίθυσιν υπέρ των προβάτων ο μισθωτός σε και ουκ ω ποιμήν»

Στο προσκυνητάρι που είναι κι αυτό υπέροχο σκαλιστό, υπάρχει μια παλιά εικόνα διαστ. 0,80×0,40 μ. της Κοίμησης της Θεοτόκου, μέτριας καλλιτεχνικής αξίας: «Η ΚΟΙΜΗΣΙΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ο (….)μυριου 13-1884» και μια μικρότερη φορητή (0,54×0,38 μ.) που εικονίζεται επάνω ο Ιησούς, η Παναγία και ο Ιωάννης ο Πρόδρομος: «ΜΡ ΘΟΥ-ΙΣ ΧΣ-Ο ΑΓΙΟΣ Ιω Ο ΠΡΟΔΡΟΜΟΣ»

Τα στοιχεία τούτα κατέγραψα τον Ιούνη του 1981

Advertisements

Read Full Post »