Για το Γαρδίκι μας

Ιωάννη Β. Αναγνωστόπουλου

«Εν Γαρδικίω Ομιλαιων»

Αθήνα 2011

Την πορεία του Γαρδικιού καταγράφει μέσα από τις σελίδες του βιβλίου  «Εν Γαρδικίω Ομιλαίων» ο πρώην πρόεδρος του Συλλόγου μας, Γιάννης Αναγνωστόπουλος. Πρόκειται για ένα βιβλίο-κατάθεση ψυχής για γεγονότα που ο ίδιος έζησε αλλά και για ιστορίες που άκουσε από τους παλιότερους. Για πληροφορίες που ανακάλυψε στα Γενικά Αρχεία του Κράτους, στο διαδίκτυο και σε διάφορες βιβλιοθήκες. Και όπως ο ίδιος  αναφέρει στην εισαγωγή του βιβλίου: «προ του κινδύνου να χαθούν για πάντα, στοιχεία που μας αφορούν…» αποφάσισε την έκδοση του βιβλίου.

Ξεκινώντας την ιστορία από τους Ιναχιείς και φτάνοντας μέχρι τις ημέρες μας, ξετυλίγει στον αναγνώστη την πορεία και τη δράση των ανθρώπων που έζησαν στο τόπο μας. Το κείμενο είναι ιδιαίτερα ευκολοδιάβαστο, με γλώσσα στρωτή και ρέουσα. Πολλά φορές την αφήγηση αναλαμβάνουν άνθρωποι που συμμετείχαν στο γεγονός που ιστορείται κι αυτό κάνει ακόμη πιο ζωντανή και ενδιαφέρουσα την ανάγνωση. Σημαντικό μέρος του βιβλίου καταγράφει ήθη και έθιμα, ασχολίες των κατοίκων, τύπους σπιτιών, δέντρα και καλλιέργειες. Μια σειρά από φωτογραφίες, κυρίως παλιές αλλά και σύγχρονες συμπληρώνουν την έκδοση.

Το βιβλίο είναι μια θέαση από ψηλά της πορείας του χωριού μας και των γεγονότων που τον στιγμάτισαν πολιτικά, οικονομικά, γεωγραφικά, πολιτιστικά. Έχω τη γνώμη ότι τρία είναι τα πιο σημαντικά σημεία στο οποία η αφήγηση του Γιάννη Αναγνωστόπουλου διαφοροποιείται από τα προηγούμενα βιβλία που γράφτηκαν για το χωριό μας. Το πρώτο είναι η σύντομη αλλά προσεκτική αφήγηση του, για μερικά από τα γεγονότα του Εμφυλίου Πολέμου. Δύσκολο έργο να γράψεις για μια ταραγμένη εποχή. Όμως καταφέρνει να μας δώσει πληροφορίες που μέχρι τώρα δεν είχαν καταγραφεί, χωρίς εμπάθεια και προκλητικότητα. Το δεύτερο είναι  δημοσίευση του Εκλογικού Καταλόγου του Γαρδικιού του έτους 1915. Σημαντικότατο ντοκουμέντο, που σε συνδυασμό και με τον Εκλογικό Κατάλογο του 1879 που ήταν ήδη γνωστός, βοηθά τους Γαρδικιώτες να δημιουργήσουν το οικογενειακό τους δέντρο. Να συνδέσουν το παρελθόν με το παρών.  Και τρίτο, και νομίζω το πιο σημαντικό είναι η δημοσίευση από τα αρχεία του Ellis Island, των ονομάτων των παιδιών του Γαρδικιού, που στις αρχές του προηγούμενου αιώνα πήραν το δρόμο της ξενιτιάς. Βρέθηκαν στην Αμερική, όπου πρόκοψαν και κατάφεραν να βοηθήσουν όχι μόνο τις οικογένειές τους αλλά και το χωριό. Παιδιά 19, 20,μέχρι και 35 χρονών που η φτώχεια τα οδηγούσε στην άλλη άκρη του κόσμου. Παιδιά απ’ όλες τις οικογένειες του Γαρδικιού.

Αυτή λοιπόν τη προσωπική κατάθεση για τη διαδρομή του χωριού, όπως αυτός την αντιλήφθηκε και τη βίωσε μέσα από αναγνώσματα και μαρτυρίες, την κατέγραψε. Ελπίζουμε όλοι οι συγχωριανοί μας να αποκτήσουν και να διαβάσουν το βιβλίο. Σίγουρα σε κάποιες από τις σελίδες του θα βρουν στιγμές από το παρελθόν της οικογένειάς τους.

Αξίζει πολλών και θερμών συγχαρητηρίων ο Γιάννης Αναγνωστόπουλος. Το αποτέλεσμα της έκδοσης είναι πολύ καλό, και αποτελεί πολύτιμη παρακαταθήκη για την ιστορία και τη μνήμη όλων των Γαρδικιωτών.

Ιωάννης Ελ. Κορέλης

——

Αθανάσιου Δ. Νικολοδήμου

ΜΕΡΕΣ ΠΟΛΕΜΟΥ (1902-1922)

ΑΥΤΟΙ ΠΟΥ ΕΓΡΑΨΑΝ ΙΣΤΟΡΙΑ

ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΜΟΝΗΣ ΚΥΚΚΟΥ – ΛΕΥΚΩΣΙΑ 2005

Ζούμε σε μια εποχή που ενώ όλοι μιλάνε για Ιστορία λίγοι είναι αυτοί που γνωρίζουν με σαφήνεια, μελετούν με σοβαρότητα και γράφουν με αντικειμενικότητα για ιστορικά γεγονότα που σημάδεψαν τη πορεία του τόπου μας. Και η συγγραφή γίνεται πιο δύσκολη όταν αναφέρεται κανείς σε περιόδους της Ελληνικής ιστορίας που σήμερα όχι μόνον είναι άγνωστες αλλά και αντιμετωπίζονται με πλήρη αδιαφορία. Σ’ αυτό το κομμάτι της ιστορίας αποφάσισε να αφιερώσει την έρευνα του ο αγαπητός φίλος Θανάσης Νικολοδήμος. Ξεκίνησε μια αναζήτηση της δράση του Γαρδικιώτη στρατηγού Δημητρίου (Μητράκου) Νικολοδήμου. Μια έρευνα που διήρκεσε είκοσι περίπου χρόνια και είχε σαν αποτέλεσμα τη συγγραφή ενός βιβλίου.

Στις 460 σελίδες αυτού του βιβλίου, παρακολουθεί κανείς τη πορεία του Δημητρίου Νικολοδήμου από το 1902, χρονιά όπου κατατάχθηκε εθελοντής στο στρατό, μέχρι το 1923 που αποστρατεύτηκε. Είναι -μετά την επανάσταση του 1821- η πιο σημαντική για την ιστορία της χώρας μας περίοδος. Ξεκινά από τον «Μακεδονικό Αγώνα» του 1902-1908, και συνεχίζει με τους Βαλκανικούς Πολέμους 1912-1913, τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο 1914-1918, την Εκστρατεία στη Κριμαία το 1919, και τελειώνει με την Μικρασιατική Εκστρατεία 1919-1922. Αυτά τα είκοσι χρόνια συνεχών πολέμων και γεωπολιτικών ανακατατάξεων, διαμόρφωσαν το σύγχρονο Ελληνικό Κράτος. Και στα γεγονότα αυτά, τα πολεμικά, παρόντα και με σημαντικό ρόλο βρίσκουμε τον στρατηγό Δημήτριο Νικολοδήμο. Είναι το 1904 στην τουρκοκρατούμενη Μακεδονία, όπου ο Παύλος Μελάς συγκέντρωσε του άνδρες του για ενημέρωση. Ανάμεσα τους και ο Νικολοδήμος. Στο τέλος της συζήτησης έβγαλε λίγα χρήματα για να τους τα μοιράσει. Εκεί πάνω προέκυψαν διαφωνίες και ένταση. «Αδέλφια αν ήρθαμε εδώ να πολεμήσουμε και να σκοτωθούμε για τις λίρες, καλύτερα να μας κάψει ο Θεός!» φώναξε θυμωμένος ο Νικολοδήμος και πέταξε τα νομίσματα. Αργότερα γίνεται και ο ίδιος οπλαρχηγός ομάδας. Στις 16 Οκτωβρίου 1912 το 22^ο Σύνταγμα βρίσκετε μπροστά στα Καϊλλάρια (Πτολαιμαίδα). Ο Α’ Βαλκανικός Πόλεμος έχει αρχίσει. «… Αρχίσαμεν σφοδρόν πυρ το οποίον τόσον καταπτόησεν τον εχθρόν νομίσαντα ότι περιεκυκλώθη, ώστε εγκατέλειπε τα  χαρακώματα υποχωρήσας εις τα όπισθεν του λόφου… εκγατέλειψε εις χείρας μας πλείστα όσα πυρομαχικά πυροβολικού και τρόφιμα ως και μίαν σημαίαν πεζικού… Η λαμπρά νίκη οφείλεται αποκλειστικώς εις το ημέτερον Τάγμα. Άφθαστον ανδρεία επέδειξεν ο διοικητής του Λόχου μου κ. Νικολοδήμος, όστις προπορεύετο πάντοτε». Την 17^η Ιουνίου 1913 ξεκινά ο Β’ Βαλκανικός Πόλεμος με την μάχη Κιλκίς-Λαχανά. «…Είναι ήδη η εβδόμη πρωινή και προχωρούν υπερήφανοι προς την ουδετέραν ζώνη αι φάλαγγες του 22^ου και 16^ου Συντάγματος… Οι άνδρες του 22^ου βαδίζουν κατά φάλαγγα. Ευρέθην εκείνην την ημέραν το πρωί με τα παλληκάρια της Ρούμελης… Εκεί κοντά βλέπω και άλλους να τρέχουν σαν σύννεφα, παρακολουθούμενοι από πλήμμυραν χακί, από τους Λόχους των. Είναι οι Λοχαγοί, οι εκλεκτοί Ζούπας, Νικολοδήμος και Παπανικολάου. Να και των πυροβόλων, σκυλιά μοναχά, ο Καραμήτρος και ο Αντωνόπουλος… Αξίζει να επιμείνω δια την τιμήν της Ε’ Μεραρχίας και του όλου Ελληνικού Στρατού αναγράφων ιδιαιτέρως τα κατά του Γ. Καραμήτρου, τον Ρουμελιώτη Λοχαγόν των πολυβόλων. Αυτός μαζί με τον Νικολοδήμο, Λοχαγό του 2^ου Λόχου του 22^ου Συντάγματος ένα από τα μάλλον ατρόμητα λιοντάρια της Μεραρχίας μας –κοινή γνώμη- Ρουμελιώτη και αυτόν, έγιναν Αξιωματικοί μαζί επί ανδραγαθία, κουμπάροι και αχώριστοι φίλοι και εν ειρήνη και εν πολέμω…». Ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος βρίσκει τον Νικολοδήμο, Λοχαγό Διοικητή του ΙΙ Τάγματος του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων. Είναι στην πρώτη γραμμή στο Σιδηρόκαστρο (Οκτώβριος 1918) και μαζί με τη Μεραρχία του καταλαμβάνει τη Καβάλα. Στις 28 Φεβρουαρίου 1919 το 5/42 Σύνταγμα Ευζώνων επιβιβάστηκε από το λιμάνι των Ελευθερών, στο ατμόπλοιο «Αυτοκράτωρ Νικόλαος» με προορισμό την Οδησσό. Είχε ξεκινήσει η Εκστρατεία στην Κριμαία! Διοικητής του Συντάγματος είναι ο Νικόλαος Πλαστήρας. Ο Νικολοδήμος τιμήθηκε από τον Γάλλο Στρατηγό Βραγγέλ με παράσημο του Αγίου Στανισλάου ΙΙ Τάξεως, και προάγεται σε Ταγματάρχη. Τον Ιούνιο του 1919 το σύνταγμα μεταφέρεται από την Ρωσία στη Σμύρνη. Αρχίζει η μεγάλη περιπέτεια της Μικρασιατικής Εκστρατείας. «… Αδιστάκτως πιστεύω ότι άνευ της υπό του Αποσπάσματος (σ.σ. απόσπασμα Νικολοδήμου) αποφασιστικής αντιμετωπίσεως του Τουρκικού Ιππικού, ολόκληρος η εξ 25.000 ανδρών φάλαγξ του Συνταγματάρχου Ρόκκα, θα ήτο ακριβέστερον να έλεγε ο συρφετός εκείνος, αφεύκτως θα εχμαλοτίζετο. Δεν έχομεν ατυχώς να επιδείξωμεν πολλά παραδείγματα ανάλογα προς το του Αποσπάσματος (Νικολοδήμου), καθ’ όλην την μετά το Αλή-Βεράν και μέχρι της Σμύρνης σύμπτυξιν του διαφυγόντος την αιχμαλωσίαν στρατού μας». Στις 31 Αυγούστου του 1922 ο Νικολοδήμος με τη μονάδα του αποδεκατισμένη έφθασε στο Τσεσμέ (Ερυθραία) και με πλοία μεταφέρθηκε στη Χίο. Εδώ τελειώνει και η εικοσαετής εξιστόρηση της πορείας του  Στρατηγού Νικολοδήμου. Είκοσι χρόνια ζωής σε πεδία μαχών!

ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΝΙΚΟΛΟΔΗΜΟΣ

Είναι πολύ δύσκολο να έχεις αντικειμενική άποψη για το συγγραφικό έργο κάποιου, τον οποίον εκτιμάς και αγαπάς.  Όμως οι «Μέρες Πολέμου» είναι γραμμένο από έναν άνθρωπο που έχει σπουδάσει τον πόλεμο, κι αυτό κάνει ακόμη πιο ενδιαφέρον το βιβλίο. Ένα σημαντικό πλεονέκτημα έναντι άλλων βιογραφιών, αποτελεί ο τρόπος παρουσίασης των γεγονότων. Κάθε χρονική ενότητα αποτελείτε από δύο μέρη: Ένα μέρος αποτελεί η εξιστόρηση των γεγονότων που λαμβάνουν χώρα τη συγκεκριμένη περίοδο και που αναλύονται στρατιωτικά και πολιτικά, και το άλλο μέρος είναι η δράση βάσει αναφορών, αφηγήσεων και απομνημονευμάτων του Στρατηγού Δημητρίου Νικολοδήμου.

Και όπως γράφει και στον πρόλογό του ο συγγραφέας, «Με σεβασμό και συγκίνηση γράφουμε αυτές τις λίγες γραμμές για τον στρατηγό Δημ. Νικολοδήμο, όχι τόσο γιατί ήταν συντοπίτης μας και οικείος μας, όσο γιατί διατηρούμε πάντα στη μνήμη μας τη δύσκολη πορεία την οποία διέγραψε για να αρθεί στα ύψη όπου μονάχα η δόξα και η αρετή στεφανώνει τους γενναίους και ενάρετους, τους αγαθούς και τους αθάνατους».

Ι.Ε.Κ.

——————————–

Δημήτρη Θ. Μαλκογιώργου

ΓΗ ΑΓΑΠΗΜΕΝΗ

Αθήνα 2006

Και για τον αγαπητό μας πρόεδρο Δημήτρη Μαλκογιώργο, ήταν πράγματι  αγαπημένη γη το Γαρδίκι. Όπου κι αν βρισκόνταν-και λόγω της δουλειάς του γύρισε όλο τον κόσμο-πάντα η σκέψη  του ήταν στο χωριό και σε κάθε επιστροφή του στην Ελλάδα πρώτο του μέλημα ήταν η επίσκεψη στο Γαρδίκι. Στο Γαρδίκι που αγάπησε και τον αγάπησε. Υπήρξε πρόεδρος του Συλλόγου για δέκα περίπου χρόνια και είναι ο εμπνευστής της δημιουργίας του λαογραφικού μας Μουσείου. Συγχρόνως άρχισε να γράφει και την ιστορία του Γαρδικιού. Με μεθοδικότητα και επιμονή άρχισε να συγκεντρώνει στοιχεία και να καταγράφει μνήμες. Ξεκινώντας από τους αρχαίους χρόνους και εξιστορώντας βήμα-βήμα την πορεία του τόπου μας, το Βυζάντιο, την Τουρκοκρατία, την Επανάσταση του ’21 και τη δημιουργία ελευθέρου κράτους. Όμως την προσπάθεια διακόπηκε απότομα. Κι έτσι το φιλόδοξο σχέδιο έμεινε ημιτελές. Παρ’ όλο αυτό το αξιόλογο υλικό με την φροντίδα της συζύγου του Μαρίτσας και τη βοήθεια του φίλου του Αντωνίου Χατζηκώστα εκδόθηκε σε έναν καλαίσθητο τόμο. Το βιβλίο μοιράστηκε σ’ όλους τους συγχωριανούς του. Ήταν η ύστατη προσφορά του αγαπητού μας Δημήτρη Μαλκογιώργου προς το αγαπημένο του χωριό.